Geitháls II

Geitháls er býli í lögsagnarumæmi Mosfellsbæjar. Það var byggt árið 1907 úr jörðinni Vilborgarkoti sem þá lagðist í eyði. Guðmundur Magnússon byggði upp Geitháls en hann bjó áður í Elliðakoti.

Geitháls var við gatnamót Þingvallavegar og Suðurlandsvegar. Þar var tvílyft hús á steinhlöðnum kjallara. Á Geithálsi var búskapur og greiðasala. Þar var símstöð frá 1909. Algengt var að Reykvíkingar færu í útreiðartúra á sunnudögum að Geithálsi. Blómatími Geit háls sem vinsæls áfangastaðar stóð þar til bílaumferð jókst og vegur til Þingvalla yfir Mosfellsheiði var aflagður eftir Alþingishátíðina 1930. Vegurinn varð eftir það kallaður gamli Þingvallavegur. Herlið Breta tók yfir Geitháls árið 1940.

Í „Fornleifaskráning vegna tvöföldunar Suðurlandsvegar frá gatnamótum við Vesturlandsveg austur að Hólmsá“ frá árinu 2010 segir m.a.:
„Nýbýlið Geitháls var byggt árið 1907 úr jörðinni Vilborgarkoti, en það kot lagðist þá í eyði. Guðmundur Magnússon (f. 1843) byggði upp Geitháls en hann bjó áður í Elliðakoti. Býlið var byggt við gatnamót Þingavallavegar og Suðurlandsvegar Austurvegar). Húsið var tvílyft á steinhlöðnum kjallara. Miklir kálgarðar voru sunnan við bæinn og túnin sunnan við þáverandi Suðurlandsveg að Hólmsá.

Á Geithálsi var bæði búskapur og greiðasala. Þar var símstöð frá 1909. Geitháls varð vinsæll áningarstaður og voru þar oft mikil læti eins og fram kemur í blaðagrein frá 1927: ,,Mér er kunnugt um það, að sá veitingamaður, sem nú rekur veitingar á Geithálsi, kysi ekkert fremur en að honum væri veitt aðstoð til að bægja ölvuðum óþjóðalýð burt frá staðnum, svo að honum gæti veist næði til að reka þar veitingar fyrir friðsama gesti. Geitháls er sérlega vel fallinn til sunnudagaheimsókna Reykvíkinga, bæði sökum góðs húsrúms og einnig vegna fegurðar þar í kring, og þá ekki síst fyrir ríðandi fólk, því að þar er gnægð góðrar hagbeitar og vatns fyrir hesta.“

Árið 1940 var gamla bæjarhúsið á Geithálsi rifið, en það hafði þá verið í niðurníðslu í nokkurn tíma. Nýtt hús var byggt á sama stað, ein hæð með lágu risi, en það var rifið skömmu eftir að Olíuverslun Íslands reisti þar veitingaskála 1963.
Staðurinn var áfram vinsæll áningarstaður en var lagður niður sem slíkur árið 1972 þegar Suðurlandsvegurinn var færður sunnar og Geitháls fór úr alfaraleið. Engin hús eru í dag á Geithálsi, en leifar eru þar af steinhlöðnum vegg sem hefur verið í porti norðan við gamla húsið. Hólmsá sem rann rétt sunnan við bæjarstæðið var færð sunnar þegar nýi vegurinn var gerður. Túnakort er til af bæjarstæðinu frá 1916 og hefur því verið varpað hér á kortagrunn í LUKR. Má þar sjá skipulag svæðisins og uppþoraðan farveg Hólmsár. Á stríðárunum voru braggahverfin Camp Aberdeen og birgðageymslan Geitháls Dump við Geitháls.

Það svæði sem hér er skoðað nær yfir lítinn hluta af Geithálsjörðinni. Þekkt örnefni í nágrenninu voru skráð.
Jarðamörk Geitháls og Hólms liggja á þessu svæði nánast eftir gamla Þingvallaveginum í suður að gamla árfarvegi Hólmsár. Jarðamörk fylgja síðan árfarveginum austur fyrir Ármót. Austast við Hólmsá var gamla brúarstæði Rauðu brúarinnar en hún var byggð 1887. Engin merki sjást eftir hana. Vestur frá henni liggur síðan fyrsti Suðurlandsvegurinn að Geithálsi. Einu minjarnar eru áletranir á klöpp [18(8)7] norðan árinnar.

Norðaustur frá Geithálsi liggur  Gamli Þingvallavegurinn. Þessi vegspotti sýnir trúlega best hvernig vegurinn var um 1930 en þá var hann lagður af. Austan við Gamla Þingvallaveginn er mikið mannvirki, steinhlaðið. Trúlega er það hestarétt. Þar eru líka braggabotnar frá birgðageymslunni Geitháls Dump. Norðaustur frá Sunnuhlíð er síðan herskálahverfið Camp Aberdeen.“

Heimildir:
-https://is.wikipedia.org/wiki/Geith%C3%A1ls
-Fornleifaskráning vegna tvöföldunar Suðurlandsvegar frá gatnamótum við Vesturlandsveg austur að Hólmsá, Reykjavík 2010.