Tag Archive for: hraunflæði

Reykjanesskagi – aldur hrauna

Fagradalsfjall

Þótt innihald nýlegrar skýrslu Veðurstofu Íslands um „Eldfjallavár á Reykjanesskaga (Hraunavá á Reykjanesskaga) – Langtímahættumat“ frá árinu 2026 þyki nú ekki merkilegt er þar að finna m.a. eftirfarandi forvitnilegan viðauka; samantekt, um aldur hrauna á Skaganum:

Hraunflæði

Skýrslan.

„Kortlögð nútímahraun á Reykjanesskaga eru unnin upp úr jarðfræðikorti ÍSOR (Kristján Sæmundsson o.fl., 2010, 2016), gögnum frá Náttúrufræðistofnun (2019) og einnig var kortlagning Jóns Jónssonar (1978) höfð til hliðsjónar. Það verður því að segjast eins og er að fátt nýtt hafi komið fram í framangreindri skýrslu, enda nánast öll gögn og niðurstöður að mestu byggðar á áratuga gömlum upplýsingum. [Flestar villur í samantektinni hafa verið uppfærðar].
Það verður að teljast mjög sérstakt að í hraunflæðilíkönum skýrslunnar er hraun látið flæða upp í móti yfir hæðir og ása, s.s. yfir Gvendarselshæðir, ásinn milli Helgafells og Valahnúka, yfir Selbergshlíðina, yfir Höfðana austan Hvaleyrarvatns, yfir Vatnshlíð og þvert á Kapelluhraunið svo eitthvað sé nefnt.
Hafa ber í huga að dyngjugosin, sem gáfu af sér stærstu hraunflóðin, hafa ekki gosið á Skaganum í meira en 6000 ár. Síðan hefur einungis gosið á sprungureinum með tilheyrandi miklu mun minna hraunflæði hverju sinni, auk þess sem fá dæmi eru um að gosið hafi á fleiri en einum stað á hverjum tíma. Af hraunflæðilíkönunum að dæma virðist sem gert sé ráð fyrir því að gósi á öllum eldstöðvarkerfunum fimm á sama tíma, sem verður nú að teljast mjög ólíklegt.

Hraun / Aldur / Upphafsár / Fjöldi hrauna / Heildartími / Ár:

Reykjanes
Yngra Stampahraun (Stampahraun 4) 1210-1211 e.Kr
Rauðhólshraun (Hörslahraun, Stampahraun 3, Sýrfellshraun (Tjaldastaðagjárhraun) og Eldra Stampahraun 1.900-2.400
Gunnuhraun (hraun norðan við Gunnuhver 3.100-3.200

Stampahraun

Stampahraun. Í dag má sjá leifar hraunsins undan ströndinni, þ.e. Karlinn. Strákur, Stelpa og Kerling eru horfin í sjáinn. Þó má enn sjá móta fyrir gíg Kerlingar í Kerlingarbás.

Stampahraun 3 3.000-8.000
Stampahraun 2 3.000-8.000
Stampahraun 1 3.000-8.000
Einiberjahólshraun – dyngja 8.000-11.500
Haugshraun 8.000-11.500
Melshraun (Sýrfellshraun eldra) 8.000-11.500
Hraun úr Sýrfellssprungunni 8.000-11.500
Hraun úr Skálafelli 8.000-11.500
Hraun NV af Vatnsstæði 8.000-11.500
Pikritkennt hraun NA af Þórðarfelli 12.500-14.500
Sandfellshæð – dyngja 13.600
Lágafell pikrít hraun >13.600-14.500
Háleyjabunga pikrít hraun – dyngja >13.600

Svartsengi
Sundhnúksgígar IX 2025 e.Kr

Eldgos

Hraunflæði á Sundhnúkagígaröðinni 2024.

Sundhnúksgígar VIII- Hagafell 2025 e.Kr
Sundhnúksgígar VII 2024 e.Kr
Sundhnúksgígar VI 2024 e.Kr
Sundhnúksgígar V 2024 e.Kr
Sundhnúksgígar IV 2024 e.Kr
Sundhnúksgígar III 2024 e.Kr

Sundhnúksgígar II – Hagafell 2024 e.Kr
Sundhnúksgígar I 2023 e.Kr
Arnarseturshraun (Illahraun, Eldvarpahraun, Sundvörðuhraun, Skógfellahraun) 1230-1240 e.Kr

Sundhnúksgígaröðin

Eldgos á Sundhnúksgígaröðinni 16. júlí 2025.

Háahraun ~2.200
Blettahraun ~2.200
Berghraun ~2.200
Klofningahraun ~2.200
Sundhnúkshraun 2.200-2.300
Hraun efst í Strandarheiði >2.400
Hraun NV Húsfells >2.400
Gjallmyndun vestan í Svartsengisfelli / Hraun vestan í Svartsengisfelli >2.400

Lynghólshraun + Óbrennishólmahraun ~3.000

Jarðfræði

Reykjanesskagi – 10% líklegra áhrifasvæða nýrra hraunrennsla.

Hraun úr eldri gígum í Eldvörpum 3.000-8.000
Hraun NA undir Þórðarfelli 3.000-8.000
Hraun NV af Stóra-Skógfelli 3.000-8.000
Hraun NV við Baðsvelli 3.000-8.000
Hópsness- og Hópsheiðarhraun ~8.000
Hrafnshlíðarhraun 8.000-11.500
Kálffellshraun (Hálfunarhólshraun) 8.000-11.500
Sandhólahraun 8.000-11.500
Selhóll á Baðsvöllum 8.000-11.500
Hraun úr Grindavíkur-Eldvörpum 8.000-11.500

Skógfellavegur

Skógfellavegur  í Skógfellshrauni 2020 – Litla-Skógfell framundan.

Hraun í Lágafelli og Lágafellsheiði – dyngja 8.000-11.500

Hraun NV við Litla Skógfell 8.000-11.500
Hraun SA og norðan Litla-Skógfells 8.000-11.500
Hraun vestur af Fagradal 8.000-11.500
Sprunguhraun í miðju Stóra-Skógfelli pikrít hraun 12.500-14.500
Dyngjuhraun úr Vatnsheiði pikrít 12.500-14.500
Kleprahraun í austuröxl Stóra-Skógfells 12.500-14.500
Kleprahraun NV í Svartsengisfelli og Stóra-Skógfelli 12.500-14.500
Hraun í Klifhólum, Selhálsi og Svartengisfelli 12.500-14.500

Fagradalsfjall
Litli-Hrútur 2023 e.Kr
Meradalir 2022 e.Kr

Geldingadalir

Geldingadalir í Fagradalsfjalli – eldgos 2021.

Geldingadalir 2021 e.Kr
Rauðgilsmyndun (Rauðgilshraun) >2.400
Dalahraun 4.000-6.000
Beinavörðuhraun (eldra og yngra) >6.000
Hrólfsvíkurhraun – dyngja >7.000
Borgarhraun 7.000-9.000
Hraun SA af (Fagradals-)Vatnsfelli 8.000-11.500
Vatnsheiði – pikrítdyngja 12.500-14.500
Klepragígur upp af Selskál/Klepragígur norðan við Einbúa 12.500-14.500
Sprunguhraun úr Vatnsköltum 12.500-14.500
Hraun NA í Fagradalsfjalli 12.500-14.500
Þráinsskjöldur – dyngja 14.100
Dyngja norðan Hraunsels-Vatnsfells >14.100

Krýsuvík
Mávahlíðahraun 1188 e.Kr

Ögmundarhraun

Ögmundarhraun frá 1151.

Ögmundarhraun 1151 e.Kr
Kapelluhraun (Háibruni; líka stundum kallað Nýjahraun, Nýibruni, (Bruninn) 1151 e.Kr
Hrútafellshraun ~800 e.Kr
Afstapahraun, Yngra-Afstapahraun; Skollahraun,
Skolahraun, Katlahraun, Dyngnahraun, Leggjabrjótshraun ~2.000
Melrakkahraun 2.100
Óbrinnishólahraun 2.100
Eldra Mávahlíðahraun >2.400
Elsta Mávahlíðahraun >2.400
Fíflavallafjall >2.400
Hraun og gígaröð SA af Krýsuvíkur-Mælifell >2.400
Grænavatnshraun >2.400
Helgadalshraun >2.400
Kaldárhraun >2.400
Sandfell 1 >2.400
Sandfellsklofahraun + Gossprunga innst í Sandfellsklofa 3.200
Selhraun 1 (Búrfellshraun) Selhraun 2 >2.400
Selhraun 3 (Laufhöfðahraun) >2.400
Selhraun 4 >2.400

Sogagígur

Sogagýgur vestan Trölladyngju.

Sog (Sogahraun) >2.400
Taglahraun >2.400
Tóarhraun >2.400
Hraun NA Fíflavallafjalls >2.400
Hraun við norðurtagl Fíflavallafjalls >2.400
Hraun úr gígum austan í Vesturhálsi >2.400
Hraun úr gígaröðum vestan í Vesturhálsi og hraun úr
gossprungum >2.400
Hraun vestan Stóra-Lambafells >2.400
Hraun úr gígum sunnan við Fjallið eina (Hraun við suðurenda Kleifarvatns) >2.400

Hrútagjá

Hrútagjárdyngja.

Hraun austan við Einihlíðar >2.400-4.000
Geldingahraun (Eldra Afstapahraun) 4.000-4.500
Hraun við Fjallið eina 6.700 ára
Hrútagjárdyngja – dyngja ~7.000
Krýsuvíkurhraun >7.000
Búrfellshraun (Smyrlabúðarhraun, Gráhelluhraun, Svínahraun, Hafnarfjarðarhraun, Garðahraun) ~8.000

Brennisteinsfjöll
Hellnahraun (Tvíbollahraun, Yngra-Hellnahraun, Selhraun) ~950 e.Kr
Selvogshraun (Stakkavíkurhraun; Gráfeldshraun, Kistuhraun 900-1050 e.Kr
Mið-Húsfellsbruni (Vífilfellshraun) ~950 e.Kr

Svínahraun

Svínahraun – eldborg.

Elsti-Húsfellsbruni (Húsfellsbruni, Húsbruni, Kóngsfellshraun) ~950 e.Kr
Svartihryggur ~950-1050 e.Kr
Svínahraunsbruni (Kristnitökuhraun) 1000 e.Kr
Breiðdalshraun (Breiðadalshraun) 900-1050 e.Kr
Vörðufellsborgahraun ~800 e.Kr
Hvammahraun (H-128) Hraun við Hlíðarvatn í Selvogi ~800 e.Kr
Brennisteinshraun eldra (Litlahraun) 1.100-4.000
Kálfadalshraun 1.900-2.400
Brennisteinshraun yngra 1.900-2.400
Hraun austan við Hvirfil 1.900-2.400
Hólmshraun í Heiðmörk 2.000-2.500

Vörðufellsborgir

Vörðufellsborgir.

Litla-Vörðufell >2.400
Rauðuhnúkahraun >2.400
Rjúpnadalahraun (Rjúpnadalshraun) >2.400
Hraun ofan við Lyngskjöld >2.400
Hraun NV við Kistufell >2.400
Hraun úr gígum við Grindarskörð, vestan Draugahlíða >2.400
Bláfjallahraun 1 (Eldra Strípshraun) >2.400
Bláfjallahraun 2 >2.400
Geithöfðahraun >2.400
Lágarhraun yngra >2.400
Lágarhraun eldra >2.400
Strípshraun >2.400

Tvíbolli

Tvíbolli (Miðbolli).

Hraun úr Grindaskörðum >2.400
Hraun úr gígum sunnan Þríhnúka >2.400
Gamlahraun >2.400
Stórabollahraun (Skúlatúnshraun) +Eldra Hellnahraun ~2.500
Litla-Eldborg (Geitahlíð) ~3.500
Hraun úr gígum norðan Vörðufells (Krýsuvíkurhraun) 3.000-4.000
Herdísarvíkurhraun 1 – dyngja + Dyngjuhraun vestan við Hlíðarvatn 4.000-6.000
Herdísarvíkurhraun 1 + Sláttudalshraun >4.000
Hraun ofan Háabergs >4.000

Hraun vestan Vörðufells >4.000
Hraun úr gígum austan Vörðufells >4.000

Þríhnúkar

Þríhnúkagígur.

Hraun úr gígum norðan Sandfjalla >4.000
Hraun úr gígum við Stórkonugjá >4.000
Gígaraðir suðvestur af Þríhnúkum >4.000
Hraun úr gígum við Grindaskörð >4.000
Hraun úr gígum A af Kistufelli >4.000
Stóra-Eldborg (Geitahlíð; Krýsuvíkurhraun, Eldborgarhraun >4.500
Strompahraun – dyngja 4.500-7.000
Kistufellshraun – dyngja 4.500-7.000
Þríhnúkahraun yngra 4.500-7.000
Þríhnúkahraun eldra – dyngja >4.500
Leitahraun (Elliðavogshraun, Grímslækjahraun, Svínahraun) – dyngja 5.200
Heiðin há – dyngja ~7.500
Hlíðarhraun í Selvogi – pikrít hraun – dyngja >7.500

Hengill
Nesjahraun, Hellisheiðarhraun D (Orustuhólshraun, Þurárhraun, Eldborgarhraun, Sléttahraun, + Hellisheiðarhraun) 1.900
Litlahraun >5.200

Nesjagígar

Nesjahraun – Eldborg.

Hagavíkurhraun, Hellisheiðarhraun 5.700-5.800
Stangarhálshraun ~8.000
Selvogsheiði – dyngja >10.000
Hellisheiðarhraun A 10.300
Búrfell í Ölfusi (Selvogi) – dyngja 10-11.000
Dimmadalshæð (Ásar) pikrít dyngja (Ásar var) 10-11.000

Hrómundartindur, Tjarnahnúkshraun 9-11.000

Heimild:
-Eldfjallavá á Reykjanesskaga, Hraunavá á Reykjanesskaga – Langtímahættumat, VÍ 2026.
-https://wp.gottvedur.is/wp-content/uploads/2026/04/Skyrsla_Hraunava-a-Reykjanesi_.pdf

Reykjanesskagi

Reykjanesskagi – jarðfræði og aldur hrauna.

Hraunflæði – Daníel Páll Jónasson

Eldgos

Daníel Páll Jónasson skrifaði um „Hraunflæði á höfuðborgarsvæðinu – Saga hraunflæðis á svæðinu á nútíma og kortlagning mögulegra farvega til byggða“ í ritgerð sinni við Háskóla Íslands árið 2012. Ritgerðin var hluti af Baccalaureus Scientiarum gráðu í landfræði. Þar skrifar hann m.a. jarðfræði Reykjanesskagans og yfirlit um jarðfræði svæðisins þótt megininntakið felist í titli ritgerðarinnar.

Daníel Páll Jónasson

Daníel Páll Jónasson.

„Vel er hægt að ímynda sér einhvern af forfeðrum Íslendinga, eftir miðja 12. öld, standandi uppi á hæð nærri Hafnarfirði og horfandi hughrifinn á úfið Kapelluhraunið þar sem það skreið í sjó fram hjá Straumsvík. Hefur hann hugsanlega, á svipaðan hátt og Vésteinn Vésteinsson mælti um vatnasvið Dýrafjarðar, muldrað þessi fleygu orð: „Öll hraun renna til Hafnarfjarðar“ enda voru forfeður Íslendinga upp til hópa orðheppnir, að minnsta kosti ef miðað er við Íslendingasögurnar. Sá hefur þó líklega gleymt blekinu og kálfskinninu heima því engin slík fleyg setning hefur varðveist í bókmenntaarfi Íslendinga.
HraunÍ staðinn hafa ummerki þessa atburða varðveist og nú byggist stór hluti Vallahverfisins skammt austan þessa úfna hrauns sem í daglegu tali nefnist Kapelluhraun. Örnefnin í vestanverðum Hafnarfirði bera líka enn merki af brennandi áhuga forfeðra Íslendinga af eldsumbrotum en sem dæmi um örnefni sem lýsa vel eldrænu landslagi á svæðisin má nefna „Óbrinnishóla“, Háabruna“, „Hraunhól“ og „Brennu“.
Ef litið er lengra aftur en til þess tíma þegar Kapelluhraun rann, má sjá að hraun hafa runnið alloft um Reykjanes á síðustu öldum og árþúsundum. Eru þessi hraun til marks um að Reykjanesið er virkt svæði þar sem enn má búast við eldsumbrotum.
ReykjanesskagiReykjanesskagi er hluti af gosbeltinu, sem liggur um Ísland þvert og er í beinu framhaldi af Reykjaneshryggnum, sem neðansjávar teygir sig langt suðvestur í haf og raunar er hluti af Atlantshafshryggnum mikla. Frá því að síðasta kuldaskeiði lauk hefur mikil eldvirkni verið á þessu svæði bæði ofansjávar og í hafi. Sú eldvirkni hefur á umliðnum öldum byggt upp Reykjanesskaga og verður ekki enn séð nokkurt lát á þeirri starfsemi.
Reykjanes er það svæði þar sem Reykjaneshryggurinn nær yfirborði en fyrir suðvestan skagann er hryggurinn undir sjávarmáli. Jarðfræðileg lega skagans nær frá Reykjanestá í suðvestri og að þrígreiningu plötuskilanna fyrir sunnan Hengilinn en á því svæði mætast Reykjanesgosbeltið, Suðurlandsbrotabeltið og Vesturgosbeltið.
FlekaskilÁ skaganum er sniðrekbelti og fer gliðnunin fram í eldstöðvakerfum sem liggja frá suðvestri til norðausturs. Heildarlengd þessa rekbeltis á skaganum eru um 65 kílómetrar. Allt eldgosaberg á yfirborði skagans er yngra en 700.000 ára. Stór hluti yfirborðs Reykjaness er þakið hraunum frá nútíma. Hraunin eru ýmist úr dyngjugosum eða sprungugosum en móberg frá fyrri og seinni hluta síðasta jökulskeiðs mynda fjallgarða og hryggi á skaganum auk móbergs frá eldri jökulskeiðum Brunhes. Síðasta jökulskeið, Weichsel, er almennt talið hafa náð frá því fyrir um 10.000 til 100.000 árum en segulskeið Brunhes, sem nær yfir önnur jökulskeið, byrjaði fyrir um 780.000 árum.

Jarðfræðikort

Ísland jarðfræðikort ISOR.

Sé Ísland skoðað í heild hafa samtals komið upp 369 km3 basalts í 457 hraungosum á nútíma, eða eftir hvarf Ísaldarjökulsins fyrir um 11.000 árum. Eru þessi 457 gos rúmlega 90% þeirra 501 hraungosa sem samtals hafa komið upp á Íslandi á nútíma en 56 þeirra hafa orðið eftir landnám. Komu 111 km3 (30%) upp á síðustu 5.000 árum, eða að meðaltali um 22,2 km3 á hverju árþúsundi, og um 188 km3 fyrir 5.000 til 10.000 árum, eða að meðaltali 37,6 km3 á hverju árþúsundi. Dreifðust rúmmálin nokkuð jafnt á hvort tímabil fyrir sig en þó var mjög lítil eldvirkni á tímabilinu fyrir um 2.000 til 3.000 árum síðan.

Reykjanesskagi

Reykjanesskagi – jarðfræðikort ISOR.

Á tímabilinu fyrir 10.000 til 11.000 árum síðan gaus 70 km3 basalts, tvöfalt meira hraunmagn á árþúsundi en árþúsundin á eftir, og hefur basalthraunflæði samkvæmt þessum tölum því að jafnaði minnkað á nútíma á Íslandi.
Talið hefur verið að þetta mikla rúmmál hrauns, sem og annarra gosefna, sé rakið til hraðrar upplyftingar landsins eftir að síðustu ísöld lauk en þá komu upp flestar þær rúmmálsmiklu dyngjur sem til dæmis má sjá á Reykjanesi.
Líkt og á Íslandi öllu kemur nær eingöngu upp basaltkvika á Reykjanesi. Á skaganum hafa basalthraungos samtals verið um 111 á nútíma, og þar af 15 á sögulegum tíma, og 33 sprengigos.

Jarðfræðikort

Ísland – jarðfræðikort.

Úr öllum þessum gosum hafa samtals myndast 26 km3 af hrauni og 7 km3 af gjósku eða sem samsvarar 29 km3 af föstu bergi. Sé gengið um Reykjanes sjást ummerki þessarar eldvirkni afar vel og mörg eldvörp eru í steinsnar frá byggð og samgöngum. Eru þessi eldvörp enn greinanleg meðal annars sökum þess að eftir að ísaldarjökullinn hvarf hefur rof á skaganum minnkað verulega. Mörg ummerki eldvirkni eru einnig undir nýrri hraunum sem sífellt mynda ný lög ofan á skaganum en sem dæmi má nefna að síendurtekin hraunflæði hafa fært ströndina í Straumsvík fram um 1,5 til 2 kílómetra frá ísaldarlokum. Þar að auki eru fjöldi hrauna grafin undir yngri hraunum og sjást þau því ekki á yfirborði en þeirra verður aftur á móti vart í borholum.“
Sjá meira HÉR.

Í frétt mbl.is árið 2023 er stutt viðtal við Daníel Pál eftir göngu við gosstöðvarnar í Fagradalsfjalli þar sem hann taldi sig hafa funið „minnsta hraun í heimi“:

Fagradalsfjall

„Minnsta hraunbreiða í heimi“ – Litli-Keilir fjær. Ljósm DPJ

„Daníel Páll Jónasson landfræðingur fann minnstu hraunbreiðu í heimi við gosstöðvarnar við Litla-Hrút þegar hann gekk umhverfis þær á sunnudag. Daníel, sem vinnur nú að útgáfu bókar um síðustu þrjú eldgos á Reykjanesskaga, var í sinni fertugustu ferð að gosstöðvunum þegar hann kom auga á hraunið litla. Hraunið er norðan við gíg­ana sem gaus úr við Litla-Hrút nú í sumar.
„Ég ákvað að labba hringinn í kringum hraunið og þá tók ég eftir þessari litlu klessu. Ég sá að það voru tvö lítil hraun sem voru ekki tengd við stóra hraunið og svo þessi litla klessa,“ segir Daníel í samtali við mbl.is.
Hann birti mynd af klessunni í Iceland Geologyhópnum á Facebook og stakk upp á því að þetta væri minnsta hraunbreiða í heimi. Fékk hann góðar undirtektir og var húmorinn ekki langt undan hjá öðrum notendum sem spurðu í góðu gamni hvort best væri að fylgja leið A eða B að hrauninu.“

Heimildir:
-Hraunflæði á höfuðborgarsvæðinu – Saga hraunflæðis á svæðinu á nútíma og kortlagning mögulegra farvega til byggða, Daníel Páll Jónasson, Háskóli Íslands 2012.
-https://www.mbl.is/frettir/innlent/2023/08/15/fann_minnsta_hraun_i_heimi/

Eldgos

Eldgos á Reykjanesskaganum.