Tag Archive for: skipsflak

Óli Garða

Á Vísindavef HÍ má lesa eftirfarandi um skipsflakið í norðanverðum Fossvogi austan Nauthólsvíkur:

Óli Garða

Togarinn Óli Garða, GK 190.

„Skipsflakið sem liggur í flæðarmálinu í norðanverðum Fossvogi er af togaranum Óla Garða GK-190. Þar hefur það verið frá árinu 1953, þegar skipið var selt til niðurrifs, eftir að hafa slitnað upp af ytri bryggjunni í Hafnarfirði í miklu hvassviðri í október 1953 og strandað á skeri utan við Dysjarfjöru í Garðahverfi.
Samkvæmt upplýsingum úr fornleifaskrá fyrir Hlíðar – borgarhluta 3 í Reykjavík þá er skipsflakið í flæðarmálinu innarlega í norðanverðum Fossvogi af togaranum Óla Garða GK-190. Skip þetta mun hafa verið 49. togarinn í eigu Íslendinga, smíðaður í Lehe í Þýskalandi árið 1921 eða 1922 – heimildum ber ekki saman. Togarinn var upphaflega nefndur Otur RE-245 og gerður út af Otur h.f. í Reykjavík en seldur til Hrafna Flóka h.f. í Hafnarfirði árið 1938 og fékk þá heitið Óli Garða.

Óli Garða

Óli Garða – flakið í Fossvogi.

Skipsflakið í flæðarmálinu innarlega í norðanverðum Fossvogi er af togaranum Óla Garða GK-190. Hann slitnaði upp af ytri bryggjunni í Hafnarfirði í miklu hvassvirði 1953 og strandaði á skeri utan við Dysjarfjöru í Garðahverfi. Tveimur árum síðar var Óli Garða seldur til niðurrifs og endaði í fjörunni í Fossvogi.
Skipsflakið í flæðarmálinu innarlega í norðanverðum Fossvogi er af togaranum Óla Garða GK-190. Hann slitnaði upp af ytri bryggjunni í Hafnarfirði í miklu hvassvirði 1953 og strandaði á skeri utan við Dysjarfjöru í Garðahverfi. Tveimur árum síðar var Óli Garða seldur til niðurrifs og endaði í fjörunni í Fossvogi.

Óli Garða

Óli Garða í Fossvogi.

Óli Garða komst nokkrum sinnum í fréttir íslensku blaðanna á árum seinni heimsstyrjaldarinnar enda var ýmislegt sem áhafnir skipa á þeim tíma þurftu að bregðast við til viðbótar við þær venjulegu áskoranir sem sjómenn gátu staðið frammi fyrir í störfum sínum.
Í maí 1940 fór Óli Garða í viðburðaríka siglingu með fisk til Bretlands. Við upphaf ferðar hjálpaði áhöfnin færeysku skipi sem hafði slitnað frá bryggju í Hafnarfirði í hvassviðri og var í mikilli hættu. Nokkrum dögum seinna, þegar Óli Garða var staddur um 35 sjómílur undan vesturströnd Skotlands, sigldu skipverjar fram á breskan flugbát sem hafði neyðst til að lenda á sjónum vegna bilunar. Þegar skipið kom að var sjö manna áhöfn flugbátsins búin að velkjast um í fjóra tíma og reyna að gera vart við sig án árangurs.

Fossvogur

Fossvogur – skipsflak.

Áhöfninni var bjargað um borð, flugbáturinn tekinn í tog og dreginn til Tiree-eyju við norðvesturströnd Skotlands áður en haldið var áfram til Fleetwood þar sem aflinn var seldur. Þess má geta að áhöfnin á Óla Garða fékk síðar viðurkenningu frá bresku stjórninni fyrir þessa björgun.
Óvæntum uppákomum í ferðinni var þó ekki lokið því á heimleiðinni sigldi Óli Garða fram á línuveiðarann Jarlinn mitt á milli Vestmannaeyja og Reykjaness. Jarlinn, sem einnig var að koma frá Englandi, hafið misst skrúfuna og var ósjálfbjarga á reki. Óli Garða kom honum til aðstoðar og dró til hafnar.
Þetta var ekki í eina skiptið sem Óli Garða dróg skip til hafnar. Í mars 1942 aðstoðaði skiptið mótorbátinn Ægi sem hafði verið í miklum vandræðum í tvo daga eftir að leki kom að bátnum og illa gekk að sigla til lands. Óli Garða kom að bátnum um 35 sjómílur norðvestur af Öndverðarnesi, tók Ægi í tog og kom honum til hafnar.

Fossvogur

Fossvogur – skipsflak.

Síðla árs árið eftir komst Óli Garða aftur í fréttir þegar hann lenti í árekstri við flutningaskip. Í frétt í Morgunblaðinu 30. desember 1943 segir:
Óli Garða var á leið til Englands, er áreksturinn varð. Var skipið statt alllangt undan Aberdeen, er áreksturinn varð milli þess og 4000 tonna flutningaskips. Flutningaskipið sökk. Óli Garða varð fyrir miklum skemmdum, en komst þó af eigin rammleik til hafnar. Ekkert tjón varð þó á skipshöfn Óla Garða, en ekki er fullkunnugt um, hvort tjón varð á skipshöfn flutningaskipsins.

Óli Garða

Óli Garða í Fossvogi.

Enn voru sagðar fréttir af Óla Garða 1944 þegar áhöfnin kom togaranum Þorfinni til bjargar um 180 mílur út af Suðureyjum. Skipin tvö höfðu verið í samfloti á leið til Englands þegar Þorfinnur bilaði og varð ósjálfbjarga. Í Alþýðublaðinu 8. mars 1944 lýsir Jón Stefánsson skipstjóri Óla Garða atburðunum svona:
Veður var mjög slæmt, er Þorfinnur bilaði eða um 8 vindstig, en okkur tókst þó að koma vírum á hann. Veður var enn slæmt í heilan sólarhring, en síðan batnaði veðrið. Höfðum við skipið í eftirdragi í þrjá sólahringa, en komum því svo í höfn í Englandi og höfðum við þá farið með skipið um 400 mílna leið.

Óli Garða

Óli Garða í Fossvogi.

Næstu árin er fátt fréttnæmt af Óla Garða fyrr en í október 1953. Þá er greint frá því í dagblöðum að togarinn hafi slitnað upp af ytri bryggjunni í Hafnarfirði í miklu hvassviðri og strandað á skeri utan við Dysjarfjöru í Garðahverfi. Á þessum tíma hafið Óli Garða legið í um tvö ár við bryggju. Um mánuði síðar má lesa frétt í Vísi þess efnis að Óli Garða hafi verið seldur til niðurrifs og sé nú uppi í fjöru í Fossvogi.
Í dag, meira en sjö áratugum eftir að togarinn var fluttur í Fossvoginn til niðurrifs, má enn sjá leifar hans þar.
Einhver kynnu að halda rétt heiti væri Óli Garðar og r-ið hafi gleymst hér. Svo er þó ekki samanber frétt í Alþýðublaðinu 30. desember 1938: „Skipið skiptir um nafn og heitir nú „Óli Garða“. Er það látið heita í höfuðið á öldruðum sjómanni í Hafnarfirði, sem lengi var í Görðum á Álftanesi, kunnur formaður, afburða aflamaður og hinn mesti sjósóknar.“

Sjá meira um skipsflakið HÉR:

Heimild:
-https://www.visindavefur.is/svar.php?id=73173&fbclid=IwY2xjawP9enhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoZlVNdG1FczNhSndnUzk3c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHo6L3t8R4r-aQA7yrDiO-fwD5gh8wFyc1T0p7az98VP_GbPFRi2kYR4_LceF_aem_HOSmMP66Cev8EEqL3eOWXA

Óli Garða

Óli Garða í Fossvogi.

Óli Garða

Í norðanverðum Fossvogi er skipsflak – og búið að vera þar lengi.
„Þetta er hnoðaður járnskrokkur, stærðin er óræð en gæti hafa verið um 350-500 tonn ef marka má lengd kjalarins sem sjáanlegur er.
Fossvogur - skipsflak 2Líklegast hefur skipið verið rifið þarna því síðurnar virðast hafa verið logskornar sundur þó erfitt sé að átta sig á því vegna ryðs. Skrokkurinn liggur þarna í mörgum bútum, þó virðist allt sem viðkemur framskipinu, bóga og stafn, vanta. Sömuleiðis allt úr skutnum en þó má vera að eitthvað leynist úti í sjónum, því afturhluti kjalarins var enn í sjó. Þarna var í heilu lagi, miðju-botnstykki, líklegast undan lest eða ketilrými. Undir neðsta þilfari má greinilega sjá „tunnel“, með röralögnum sem líklegast eru olíulagnir eða vatns/miðstöðvarrör. Þetta er líklega stjórnborðssíðan. Þarna sést meira af ætlaðri bakborðssíðu.

Óli Garða

Óli Garða í Fossvogi.

Neðsta þilfar séð frá bb. til st.b.  Þetta gæti hafa verið gólfið undir katlinum. Undir því má sjá „tunnelinn“ með röralögnunum, en það er ekki sýnilegt á myndunum. Yfirlit yfir þann hluta sem vel er sýnilegur á fjöru. Það má sjá framkjölinn í sandinum vinstra megin við aðalhlutann. Það má giska á (með sæmilegri vissu) að þetta skip hafi verið a.m.k. 30-35 metra langt. Þetta var enginn smábátur, gæti hafa verið togari aða gamalt flutningaskip.“
Gamall Snæfellingur, fyrrum togarajaxl, sagði: „Þetta er bara drasl, það var allt rifið sem hægt var“ sagði hann. „Þetta er gamli Íslendingur, lítill togari sem var dreginn þarna upp og rifinn. Þeir hafa bara ekki hirt um að hreinsa leifarnar“.
Fossvogur - skipsflak 4Togarinn Íslendingur RE 120 var smíðaður í Englandi 1893. Hann var 146 brl. og með 200 ha. gufuvél. Þann 9. des. 1926, er skipið lá í vetrarlægi á Eiðsvík við Reykjavík kom af ókunnum orsökum leki að skipinu og það sökk. Skipinu var bjargað af hafsbotni eftir 15 ár, það endurbyggt og allir hlutir endurnýjaðir. Sett var í skipið ný 500 ha. Fairbanks Morse díesel vél.
Eigendur frá 4. nóv. 1942 voru: Sveinbjörn Einarsson, Ágúst Ingvarsson og Stephan Stephensen, Reykjavík, þeir áttu Díeseltogara h/f, sem gerði út skipið sem hét þá Íslendingur RE 73.

Íslendingur

Togarinn Íslendingur.

Skipið var selt 18. maí 1949 Bjarna Sigurðssyni og Kristjáni Guðlaugssyni Reykjavík og Ingibjörgu Pétursdóttur, Reykjum Mosfellssveit og Þorvaldi Stephensen, Sörvaag, Færeyjum. 19. júní 1951 seldi Ingibjörg Pétursdóttir Kristjáni Guðlaugssyni Reykjavík sinn hlut. Skipið var talið ónýtt og tekið af skipaskrá 2. febr. 1961. Þessar bækur, „Íslensk skip“ eru hreinasta gersemi, og skyldueign hverjum skipa-og bátaáhugamanni.
Líklegt er að Sindri h/f hafi eignast skipið, rennt því á land og rifið það þarna í fjörunni.“

Skv. upplýsingum B.I. mun þetta ekki vera flakið af nefndum Íslending heldur af Óla Garða Gk sem var dreginn þangað og svo rifinn eftir því sem kostur var en Íslendingur hefði endað sína ævi við Klepp í Kleppsvíkinni og verið seldur í brotajárn að hann minnti til Sindra.

Óli Garða

Togarinn Óli Garða.

Í ritinu „Uppgangsár og barninsskeið, Saga sjávarútvegs á Íslandi segir: „Togararfélagið Fram eignaðist aðeins einn togara. Hann var keyptur í Bretlandi 1907 eða 1908 og nefndist upphaflega Osprey. Skipið var smíðað árið 1893 og var því orðið fimmtán ára, er það var keypt til Íslands í mars 1908. Þá var það skírt Íslendingur, og undir því nafni gerði Fram, og síðar Elías Stefánsson, það út til ársins 1926, er það sökk, þar sem það lá í vetrarlægi í Eiðisvík. Árið 1942 náðist skipið upp eftir sextán ára legu á hafsbotni og var svo í notkun allt til ársins 1957. Það var rifið í fjörunni við Klepp á árunum 1960-1962.“
Einhver kynnu að halda rétt heiti væri Óli Garðar og r-ið hafi gleymst hér. Svo er þó ekki samanber frétt í Alþýðublaðinu 30. desember 1938: „Skipið skiptir um nafn og heitir nú „Óli Garða“. Er það látið heita í höfuðið á öldruðum sjómanni í Hafnarfirði, sem lengi var í Görðum á Álftanesi, kunnur formaður, afburða aflamaður og hinn mesti sjósóknar.“
Margir aðrir hafa haft samband við FERLIR vegna skipsflaksins og sitt sýnist hverjum um tilurð þess. Hvað sem því líður er þarna um að ræða skipsflak, sem er bæði aðgengilegt og sjálfsagt að gefa gaum þegar gengið er með norðanverðum Fossvoginum, neðan Kirkjugarða Reykjavíkur.

Heimild m.a.:
-„Íslensk skip“, 3ja bindi bls.77, Jón Björnsson frá Bólstaðarhlíð, útg. 1990.
-Fornleifaskrá; Borgarhluti 3 – Hlíðar, Skipsfalk í Fossvogi, Reykjavík 2024.
-Uppgangsár og barningsskeið, Jón Þ. Þór, Saga sjávarútvegs á Íslandi, II. bindi, bls. 57.

 

 

Otur

Í Fornleifaskrá; Borgarhluti 3 – Hlíðar, Reykjavík frá 2024, segir: „Í flæðarmáli innarlega í Fossvogi norðanverðum er skipsflak togara sem var 49. togarinn í eigu Íslendinga, Otur ER-245, smíðaður í Lehe í Þýskalandi árið 1921 fyrir Otur h/f í Reykjavík. Lengd 42,92 m, breidd 7,50 m, dýpt 3,56 m, 316 brúttólestir, knúinn 600 hestafla gufuvél. Seldur árið 1938 til Hrafnaflóka h/f í Hafnarfirði og þá nefndur Óli-Garða GK 190. „Á stríðsárunum bjargaði áhöfn togarans breskum flugbáti með 7 mönnum sem nauðlent hafði á Írlandshafi og flutti til skoskrar hafnar. Var það í maí mánuði árið 1940. Árið 1944 bjargaði áhöfnin á Óla-Garða ísl. togaranum Þorfinni í hafi og dró hann 400 sjómílna leið til breskrar hafnar. Óli-Garða var rifinn í Fossvogi 1953–1954.“