Lögberg Bakary – herkampur

Á stríðsárunum lá „Selfoss Road“ austur um land Gunnarshólma, Geirlands og Lækjarbotna, núverandi Suðurlandsvegur.

Á leiðinni austur voru búðir reistar árið 1940 á hæðinni neðan við bæinn Lögberg í Lækjarbotnum. Suðurlandsvegur liggur nú yfir gamla bæjarstæðinu. Þar var birgðageymsla og geymslusvæði fyrir skotfæri breska hersins. Svæðið var afmarkað með um tveggja metra háum garði sem hlaðinn var úr hraunhellum. Þar rak herinn stórt bakarí sem var nefnt Logberg Bakery. Bandaríkjaher tók við rekstri birgðastöðvarinnar og bakarísins árið 1942 og rak hvort tveggja til haustsins 1943 (Friðþór Eydal 2013:38).

Svifflugfélag Íslands fékk árið 1938 leyfi til að jafna land fyrir flugsvæði og byggja flugskýli á afrétti Seltjarnarneshrepps þar sem heitir Sandskeið. Við hernám Breta og síðar hersetu Bandaríkjamanna var hluti af Sandskeiði tekinn undir skotæfingar og var það nánast allt sundurskotið á hersetutímanum. Sunnarlega á Lakheiði (Lakaheiði) á sléttlendinu í Lakadal, sem er á afrétti Lækjarbotnajarðar, geymdi breski herinn þegar árið 1940 stæður af bensínbrúsum og bensín tunnum sem var dreift vítt um svæðið. Hersvæðið í Lakadal var kallað Sandskeid Dump (Sandskeid Depot).

Hersvæðið var rétt austan við mörk heimajarðar Lækjarbotna og afréttarins. Svæðið þar sem eldsneytið var geymt var nefnt Sandskeid Gas Dump.
Aðalæfingasvæði breska stórskotaliðsins og síðar bandaríska hersins var um 700 hektarar að stærð og nefnt Sandskeid Range. Þetta æfingasvæði náði frá vestanverðu Sandskeiði og austur á Mos fells heiði. Á korti bandaríska hersins frá árinu 1950 eru æfingasvæði fót gönguliðs og stórskotaliðs hersins sýnd (Friðþór Eydal 2013:35). Á þessum tíma lá Suðurlandsvegur, Selfoss Road, skammt norðan við Lakadal og sunnanvert um Sandskeið, þar sem vegurinn að Sandskeiðsflugvelli liggur nú austur af Bláfjallavegi og áfram austur með Vífilsfelli.

Í Þjóðviljanum 1981 er fjallað um „Kafla úr bók Sigurðar A. Magnússonar, Möskvar morgundagsins sem kemur út hjá Máli og menningu á næstunni“ undir fyrirsögninni „Heimkoma„. Þar segir m.a.: „Tveimur dögum síðar var dvöl minni i Fljótshlíð lokið. Vísast hafa hinir löngu fjárrekstrar til Reykjavíkur verið aflagðir þegar hér var komið og þá væntanlega
vegna hemámsins, því húsbóndinn fékk vörubíl með háum grindum til að flytja féð til slátrunar fyrir sunnan. Klúktum við báðir á bílallinum innan um rollumar í kalsaveðri og rigningu á leiðinni suður og ég gerði mér í hugarlund með vaxandi tilhlökkun hvernig heimkoman yrði eftir tæpra fjögurra mánaða fjarvist.
Þegar kom niðrað Lögbergi blasti við mér sjón sem gerði mig agndofa. Braggahverfi voru risin einsog gorkúlur á mykjuhaugi, þar sem áður hafði verið ósnortin náttúra og þjóðvegurinn krökkur af herbilum, stórum og smáum.

Eftir því sem nær dró bænum urðu braggahverfin stærri og umferðin örari. Önnur eins umsvif hafði ég aldrei séð nema i kvikmvndum. Umhverfið hafði tekið svo snöggum og róttækum stakkaskiptum að ég þekkti mig naumast á gamalkunnum slóðum. Þó tók fyrst steininn úr þegar komið var niðurfyrir Elliðaár og ekið eftir Suðurlandsbraut inni bæ. Skyndilega fannst mér sem bernskuheimurinn væri hruninn i rúst og yrði aldrei endurreistur. Heimahagarnir [í Laugarnesi] voru nær óþekkjanlegir: hvarvetna herbúðir, herbílar, hermenn — og ég einsog gestur í þessum framandi heimi.“

Heimildir m.a.:
-Þjóðviljinn, 226-227. tbl. 10.10.1981, Kafli úr bók Sigurðar A. Magnússonar, Möskvar morgundagsins sem kemur út hjá Máli og menningu á næstunni – Heimkoma, bls. 11.
-Friðþór Eydal 2013:35.