Urriðavatn – Réttartangi
Urriðavatn ofan Garðabæjar er grunnt vatn vestan Urriðaholts. Vatnið er einnig nefnt Urriðakotsvatn eða Urriðakotstjörn. Urriðavatn myndaðist fyrir um 7300 árum þegar Búrfellshraun rann og hraun rann inn í dalverpi til móts við Urriðakot og stíflaði vatnið. Flatarmál vatnsins er um 13 hektarar, meðaldýpt þess er 0,70 m og mesta dýpi 0,90 m. Urriðavatn og aðliggjandi hrauðjaðar eru á náttúruminjaskrá.
Urriðakotsvatn – loftmynd 1954.
Urriðakot er jörð í Garðabæ. Bærinn stóð suðvestan í Urriðakotsholti norðaustan við Urriðakotsvatn. Bærinn stóð nálægt miðju túninu. Suður frá bænum lágu traðir, hlaðnar úr torfi og grjóti.
Kvíaflöt heitir allmikið barð norðvestan við túngarðinn og ofan við veginn, sem lá norðvestur frá bænum. Kvíaflöt var gerð að túni skömmu áður en Urriðakot fór í eyði. Vegurinn, sem hér um ræðir, er Urriðakotsvegurinn nýrri. Hann var lagður um 1930 norðvestur úr túninu, yfir mýrina, yfir Vesturvik og um Hrauntangann, gegnum túnið á Setbergi á Setbergsveg vestan við bæinn á Setbergi. Hann var lagður sem bílvegur og var þá hætt að nota Urriðakotsveg eldri, sem lá til austurs frá bænum, en sá vegur var ekki bílfær.
Urriðakot – rétt á Réttartanga.
Sá hluti hraunsins, sem skagar út í Urriðakotsvatn, kallast Hrauntangi, og er hluti af honum í Setbergslandi. Sá hluti Hrauntanga, sem skagar lengst út í vatnið til suðurs, heitir Mjóitangi. Réttartangi skagar austur úr Hrauntanga nokkru sunnan við mitt Vesturvik. Í Hrauntanga rétt norðvestan við Mjóatanga er stór klettur með sýlingu í. Hann kallast Sýlingarhella og er á mörkum Urriðakots og Setbergs.
Úr Sýlingarhellu lá markalínan í uppmjóan háan klett með klofavörðu upp á Stórakrók (nú fast við nýlega stækkun IKEA).
Urriðakot – Stórakróksvarða á Stórakrókshól árið 2000.
Í fornleifaskráningu Garðabæjar frá árinu 2009 segir: „Stórakróksvarða heimild landamerki: „Frá Klofasteini lá Flatahraun yfir að Stórakrókshól. Á hólnum var Stórakróksvarða „, segir í örnefnaskrá GS. Stórakrókshóll er hornmark á milli Urriðakots og Setbergs og í dag er hornstaur á landamerkjagirðingu þar sem varðan var áður, en búið er að rífa Stórakróksvörðu. Úfið og nokkuð gróið hraun. Varðan hefur e.t.v. verið nýtt í lágan grjótgarð sem er undir gaddavírslandamerkjagirðingu milli Urriðakots og Setbergs, jafnframt er nokkuð mikið af lausu hraungrýti í dreif á norðanverðum Stórakrókshól við hornmarkið, sem gæti verið ættað úr vörðunni.
Við framangreinda stækkun IKEA var ummerkjum á Stórakrókshól eytt.
Heimildir:
-Urriðakot. Ari Gíslason, Gísli Sigurðsson.
-Urriðakot. Gísli Sigurðsson. Með landamerkjaskrá (1971).
-Urriðakot. Svanur Pálsson, Guðbjörg Guðmundsdóttir (1988).
-Fornleifaskráning í Garðabæ, 2009.
Urriðavatn 2026.
