Ullarverksmiðjan Reykjafoss – skilti
Neðan við Reykjafoss á bakka Varmár í Hveragerði er skilti. Á því er eftirfarandi texti:
Ullarverksmiðjan Reykjafoss á fyrsta áratug 20 aldar. Húsið var tveggja hæða timburhús með risi, byggt á steinlímdum grunni. Þar var um 110 m2 að grunnflatarmáli. Versmiðjan ásamt vélasal var á neðri hæð en herbergi fyrir íbúa á hæð og risi. Lítill hver var við húsið, en hann mun þó ekki hafa verið notaður til hitunar. Vatn var leitt í tréstokk úr Varmá að verksmiðjunni og þar var vatnshjól sem snéri öxlum og reimum sem tengdar voru við vélarnar.
„Ullarverksmiðjan Reykjafoss var starfrækt hér við samnefndan foss á árunum 1902-1914 og sjást sökklar hússins enn. Verksmiðjan var reist til að vinna afurðir úr íslenskri ull og var tilraun til þess að auka arðsemi ullarinnar og íslensks landbúnaðar.
Ullarverksmiðjunni var valinn staður svo nýta mætti fossaflið til að knýja vélar verksmiðjunnar en einnig vega þess að Varmá frýs aldrei, sem var mikilsvert fyrir verksmiðju sem átti að starfa allan ársins hring. Framleiðslan gekk þó ekki eins vel og vonir höfðu staðið til en lopi, sem var aðalframleiðsluvaran, þótti ekki henta nógu vel til tóskapar. Þann tíma sem fyrirtækið starfaði var því fremur haldið uppi af framfararhug og góðum vilja manna úr héraðinu en fjárhagslegri getu. Fór svo að lokum að verksmiðjan varð gjaldþrota og húsið rifið í maí 1915 og selt á uppboði ásamt vélum.
Auglýsing úr tímaritinu Suðurlandi frá 1913 þar sem Sunnlendingar eru hvattir til að beina viðskiptum sínum til Ularverksmiðjunnar Reykjafoss og styðja þannig við starfsem í héraðinu. Allt kom fyrir ekki og verksmiðjan varð gjaldþrota ári síðar. Vélar verksmiðjunnar voru fluttar að Álafossi í Mosfellssveit þar sem þær voru nýttar við framleiðslu ullarvara.
Ullarverksmiðjan Reykjafoss var fyrsta tilraun til fastrar búsetu í Hveragerði í samtímanum en eftir að húsið var rifið liðu 15 ár þar til þorp fór að myndast. Með ullarverksmiðjunni báust jafnfram ýmsar nýjungar sem ekki höfðu áður sést í sveitum austan fjalls. Árið 1906 var tekin í notkun lítil vatnsaflsstöð til lýsingar, sú fyrsta fyrir austan fjall, aðeins tveimur árum eftir að sú fyrsta var sett upp í landinu. Árið eftir var sett upp götulýsing frá ullarverksmiðjunni út að þjóðveginum við gömlu Ölfusréttir. Götulýsingin var sett upp í kjölfar þess að maður, sem var á leið að Reykjafossi í desember 1906, féll í hver á hverasvæðinu í myrkri og snjóhríð og brenndist til ólífis. Þetta var fyrsta rafmagnsgötulýsing utan þéttbýlis á landinu“.
Hveragerði – Ullarverksmiðjan Reykjafoss; skilti.
