Ratleikur Mosfellsdals 2026

Ratleikurinn er einfaldur en getur verið hvatning bæði til útiveru og til að kynnast örnefnum, minjum og sögu Mosfellsdals.

Búið er að merkja 10 staði með skiltum. Á skiltunum stendur númer og Ratleikur Mosfellsdals og að auki er QR kóði á skiltunum sem vísar á facebook síðu ratleiksins. Ratleikurinn er fjölskylduvænn.
Það skiptir engu máli í hvaða röð leitað er eftir skiltunum.
Þegar skilti finnst tekur þáttakandi mynd af sér ásamt skiltinu. Ef tekst að finna öll merkin 10 er hægt að safna öllum myndunum saman á eitt þáttökublað, merkja það með nafni þátttakandans, heimilisfangi og símanúmeri og senda það inn í skilaboðum á facebooksíðu ratleiksins. Sjá sýnishorn af þáttökublaði aftast í þessu skjali.

Kort af svæðinu eru hér sem grænir punktar þar sem skiltin eru. Punktarnir eru ekki 100% nákvæmir en nærri lægi og settir inn á map.is. Um að gera að skoða svæðið á map.is til að kynna sér það enn frekar.
Fimm vinningshafar verða dregnir úr innsendum nöfnum. Vinningar eru verðlitlir í peningum talið en eru fyrst og fremst til gamans.

1. Víghóll

Skiltið er undir norðanverðum Víghólnum.
Víghóll er stakur áberandi hóll austan við Helgafell. Íbúasamtök Mosfellsdals heita í höfuðið á þessum fallega áberandi hól. Nafngiftin á hólnum er ekki vituð en til er saga um að Hlaðgerður í Hlaðgerðarkoti og Æsa á Æsustöðum hafi barist á Víghól en þjóðsögur af fornaldar nágrannakerlingum í átökum eru algengar. Önnur kenning er að Víghóll hafi í upphafi heitið Veghóll en það lá vegur hjá þessum hól milli Lágafells og Mosfells. Það er algengt að örnefni taki breytingum og athyglisverða umfjöllum um Víghóla og Veghóla má finna t.d. á eftirfarandi slóðum:

2. Beitarhús frá Norður Reykjum

Skiltið er í beitarhúsinu.
Í suðvesturhlíð Æsustaðafjalls eru rústir beitarhúss frá Norður-Reykjum. Þegar gengið er upp á Æsustaðafjall frá Skammaskarði og komið upp á fyrstu öxlina má finna vegslóða sem liggur til hægri. Þessi vegslóði liggur skammt frá rústum beitarhússins. Greina má nýlegan hjólastíg til vinstri í lúpínunni sem liggur alveg upp við beitarhúsið en fyrstu merki um tóftir er elfting. Hætt hefur verið að nota beitarhúsin um 1940.
Beitarhús urðu algeng frá bæjum eftir að seljatíðin lagðist af um í kringum 1870.

3. Þjóðgata

Skiltið er við tré og sést frá skógarstíg sem fylgir, á þessum stað, gömlu þjóðleiðinni ofan Leynihóls.
Ofan við Kúahól er Leynhóll eða Leynihóll og bak við hann lá þjóðgata. Nú eru þessir hólar skógivaxnir og vart greinanlegir fyrir trjám. Þjóðgatan lá meðfram Æsustaðafjalli og um Skammaskarð sem liggur á milli Helgafells og Æsustaðafjalls og er lítt greinanleg.
Þjóðleiðir, markaðar af manna- og dýrafótum, tíðkuðust hér á landi um eitt þúsund ára skeið. Síðar tóku við takmarkaðar vagnvegabætur uns bílvegurinn varð aðalfluttningsleiðn.

4. Stekkur frá Æsustöðum

Skiltið er í stekknum.
Vestan við Gleiðaskarð er móbergsklettar sem nefnast Katlar fyrir neðan þá er Katlaflöt og þar enn neðar er Stekkjarflöt. Á Stekkjarflöt eru rústir stekks. Þessi stekkur hefur trúlega verið aflagður uppúr 1910. Stekkir voru til þess að skilja lömb frá ám svo hægt væri að nytja mjólkina úr kindunum.
Stekkir eru merkilegt landbúnaðarfyrirbæri. Þeir þróuðust út frá þúsund ára sögu seljabúskaparins, færðust nær bæjunum þegar fólki fækkaði í sveitum og lentu loks við túngarðinn þegar fáu fólki í sveitum var til að dreifa.
Hér má finna fróðleik um stekki: https://ferlir.is/stekkir-og-stekkjatid/

5. Nóngilsfoss

Skiltið er á grasflöt við fossinn.
Nóngil er forn eyktarmörk frá Helgadal. Við Nóngili eru landamerki milli Helgadals og Suður-Reykja. Eftir Nóngili rennur Nóngilslækur og í honum er Nóngilsfoss en við fossinn mættust landamerki Helgadals, Suður-Reykja og Æsustaða.
Nóngil er fallegur og skjólsæll staður undir litríkum fossi. Ætla mætti að staðurinn hefði verið brúkaður til frekari nytja, en svo er ekki að sjá á vettvangi.
Gangan upp Nóngilið áleiðis að Torfdal er bæði auðvel og vel þess virði.

6. Bringur

Skiltið er við hlaðinn túngarð ofan við bæjarstæðið.
Árið 1856 var reistur bær á mótsvið Helgufoss skammt frá Helguseli sem nefndur var Bringur reyndar Gullbringur til að byrja með en búið var á Bringum í rúm 100 ár. Bærinn varð frægur ári eftir að hann byggðist þegar mannskaðinn á Mosfellsheiði varð í marsmánuði 1857 en þá lentu 14 menn frá uppsveitum Árnessýslu í aftakaveðri á Mosfellsheiði þegar þeir voru á leið suður til róðra. Komust átta af þeim við illan leik niður i Bringur þar sem hlúð var að þeim en sex urði úti á heiðinni. Umfjöllun um atburðinn má finna m.a. hér:

7. Guddulaug

Skiltið er við Guddulaug
Í Túninu heima fjallar Halldór Laxness um Guddulaug og segir hana vera himneskan heilsubrunn. Fólk fær bót sinna meina við að drekka vatn úr lindinni. Halldór gekk oft niður með Köldukvísl, yfir Laxneslæk og upp með Laxnestungulæk sem rann það litlu neðar. Í Laxnestungulæk rennur vatn úr Guddulaug. Guddulaug er kaldavermsl. Kaldavermsl kallast lindir sem frjósa og hitastigið í þeim er jafnt allt árið, oftast svipaður meðalhita umhverfisins sem þær eru í. Vatnsveita Mosfellsbæjar tekur vatn úr Guddulaug og öðru nálægu vatnsbóli, Laxnesdýjum.

8. Diskur, landamerkjavarða

Skiltið er utan í Diski norðanverðum.
Þegar gengið er upp á Mosfell göngustíginn sem stikaður er frá Mosfellskirkju er stefnt á formfagran koll sem nefnist Diskur. Á Diski er landamerkjavarða frá Minna Mosfelli. Í fornleifaskráningu Mosfellsbæjar frá 2006 er vitnað í Landamerkjabók frá 1890 með þessum orðum „…þaðan í vörðu á Skolladalshólum þaðan beint austan á Disk úr Diski í túngarð­send­ann“ (Landa­merkja­bók).
Heim­ilda­skrá: Landa­merkja­bók í afsals- og veð­máls­bók fyrir Gullbringu- og Kjós­arsýslu 1890.

9. Haugur Egils á Víðodda

Skiltið er í graslaut þar sem haugurinn á að hafa staðið.
Egill Skallagrímsson dó um 990 þá áttræður að aldri. Er hann lést bjó hann á Mosfelli hjá bróðurdóttur sinni Þórdísi Þórólfsdóttur og manni hennar Grími Svertingssyni lögsögumanni. Grímur lét gera haug á Tjaldanesi þar sem Egill var lagður í og vopn hans og klæði. Þegar Hrísbrúarkirkja var gerð lét Þórdís flytja bein Egils til kirkjunnar. Síðar voru bein Egils færð í kirkjugarðinn við Mosfellskirkju. Í fornleifaskráningu Mosfellsbæjar segir: „Sunnan við Köldukvísl er hluti af stykki því, sem nefnt er Víðir og er í eigu Hrísbrúar. Neðsti Oddinn á Víðinum nefnist Tjaldanes en á nesi því var Egill Skallagrímsson heygður“. Tjaldanes heitir svo því þar tjölduðu Borgfirðingar gjarnan þegar þeir fóru landleiðina til Reykjavíkur.

10. Gamla brúin yfir Köldukvísl

Merkið er við suðurenda gömlu brúarinnar.
Árið 1912 var byggð einbreið, steinsteypt bogabrú á Köldukvísl. Við brúarendana voru hlaðnir grjótveggir sem gefa brúnni fallegt yfirbragð. Brúin er friðuð því lögum samkvæmt eru öll hús og mannvirki sem eru 100 ára eða eldri friðuð. Bílum fjölgað svo mikið á stríðsárunum að brúin frá 1912 annaði ekki lengur umferðinni sem fór eftir þjóðveginum um Mosfellssveit og var byggð ný brú yfir Köldukvísl 1942. Hún var höfð neðar í ánni þar sem hægt var að gera betri að komu. Þessi gamla brú hefur verið löguð, sett á hana nýtt brúarhandrið og er í dag notuð sem göngu- og reiðbrú.

Sjá tilvísun í Ratleik Mosfellsdals 2026:
–https://www.facebook.com/share/1EwGbXFdvo/