Hendrikshús Strandgötu 17

Hendrikshús er eitt af sögufrægum og einkennandi timburhúsum Hafnarfjarðar, þekkt fyrir hvítmálaða viðarveggi sína og bláa gluggakarma. Húsið samanstendur af hæð, risi og kjallara. Árið 2021 var fjallað um beiðni um flutning og endurbyggingu hússins að Hverfisgötu 12 í bæjarráði Hafnarfjarðar.
Hendrikshús á sér ríka og áhugaverða sögu sem teygir sig aftur til loka 19. aldar, þegar Hafnarfjörður var enn lítið sjávarþorp.

Byggt af dönskum ættum árið 1890

Húsið var reist árið 1890 af Hendrikk Hansen, manni af dönskum ættum, og dregur nafn sitt af honum. Hendrikk lét byggja húsið fyrir sig og verðandi eiginkonu sína, en þau fluttu inn á annan í jólum sama ár. Samkvæmt sögnum afkomenda hans kostaði um 700 krónur að byggja húsið á sínum tíma, sem þótti dágóð upphæð.
Á þessum tíma þótti Hendrikshús með stærri og glæsilegri húsum í Hafnarfirði. Það var byggt með kjallara, hæð og risi, sem var alls ekki algengt á þeim árum.

Lífið við fjöruborðið

Staðsetning hússins var upphaflega talsvert frábrugðin því sem hún er í dag. Þegar húsið var byggt náði fjaran nánast alveg upp að því. Hendrikk var með árabát standandi beint fyrir neðan húsið og réri þaðan til fiskjar. Börn og unglingar í bænum nýttu fjöruna reglulega til leikja og marhnútatveiða. Hendrikk átti jafnframt stórar lóðir í kringum húsið sem hann gaf síðar bræðrum sínum.

Nútíminn og framtíðaráform

Húsið hefur í gegnum tíðina hýst ýmsa starfsemi, allt frá því að vera hreint einbýlishús yfir í að hýsa litlar verslanir.
Vegna þess hve sögufrægt húsið er hefur það verið friðað. Nýjustu kaflarnir í sögu þess snúa að miklum skipulagsbreytingum. Minjastofnun hefur gefið leyfi fyrir því að húsið verði flutt af núverandi lóð sinni við Strandgötu að lóð við Bröttukinn. Áformin gera ráð fyrir að húsið verði endurgert þar í upprunalegri dýrð, á meðan nýtt og stærra húsnæði verður byggt á gömlu lóðinni við Strandgötu.

Hendrik Hansen og Jónína

Hendrik Hansen og Jónína Jónsdóttir voru frumbyggjar í Hendrikshúsi. Þau bjuggu í því ásamt dóttir sinni Hendrikku Hendriksdóttir. Hún bjó þar öll sín búskaparár ásamt eiginmanni sínum Ólafi Runólfssyni og dætrunum Sigríði, Jónínu og Guðnýju. Sigríður og Alfreð maður hennar bjuggu síðast í húsinu.

Afkomendur þeirra seldu húsið eftir hennar dag.
Sigríður Ólafsdóttir var hjúkrunarfræðingur og Alfreð norskur að uppruna. Börn þeirra voru: Sveinn, Hendrikka og Ólöf.

Húsið var, sem fyrr segir, reist af Hendrik Jóhannessyni Hansen og eiginkonu hans, Jónínu Jónsdóttur. Þau hófu búskap sinn í húsinu beint eftir byggingu þess árið 1890. Hendrik var mikill athafnamaður og dugnaðarforkur. Fjölskyldan stækkaði fljótt lóðina og ræktaði umhverfið, en Hendrik átti stóran þátt í að byggja upp þetta svæði miðbæjarins.

Einkadóttirin Hendrika og verslunin

Hendrik og Jónína áttu eina dóttur sem hét Hendrika Hansen. Hún ólst upp í Hendrikshúsi og bjó þar alla sína ævi, allt til dauðadags.

Hendrika giftist Ólafi Runólfssyni, sem var bóndi og kaupmaður. Ólafur og Hendrik tengdafaðir hans unnu náið saman og nýttu lóðina við Strandgötu 17 undir atvinnurekstur:
• Lítil verslunarbygging: Árið 1917 byggði Hendrik nýtt og lítið einlyft verslunarhús neðar í lóðinni.
• Reksturinn: Ólafur Runólfsson rak þar sölubúð og verslun í mörg ár. Seinna hýsti þetta litla hús ýmsar aðrar þekktar rekstrareiningar í Hafnarfirði, en það stendur enn sem elsta upprunalega húsið við götuna.

Bræðurnir og Welding-ættin

Hendrikshús var líka miðstöð fyrir stórfjölskylduna. Bróðir Hendriks, Einar J. Hansen, ólst að hluta til upp með honum í húsinu. Einar reisti síðar eigið tvílyft timburhús árið 1908 á nærliggjandi hluta lóðarinnar.
Heimilislífið á Strandgötu 17 endurspeglaði gamla tímann þar sem fólk tók að sér ættingja og skjólstæðinga. Á heimili Hendriks bjó meðal annars ungur maður, Jón Árnason, sem síðar varð þekktur í bænum undir nafninu Jón Welding, en frá honum er hin kunna Welding-ætt í Hafnarfirði komin.

Flutningur og endurbygging

Flutningur og endurbygging Hendrikshúss er flókið verkefni sem lýtur ströngum reglum húsafriðunar. Skipulagsáformin sýna hvernig á að bjarga sögu þess á nýjum stað á meðan nútímavæðing á sér stað á gömlu lóðinni.
Í febrúar 2026 samþykkti byggingarfulltrúinn í Hafnarfirði opinberlega flutninginn á nýjan stað.
Þótt upphaflega hafi staðið til að flytja Hendrikshús á auða lóð við Hverfisgötu 12, sýna nýjustu samþykktu áformin að breyting varð á áætlunum. Samkvæmt nýjustu leyfum byggingarfulltrúa verða Hendrikshús ásamt tilheyrandi verslunarhúsi (Mhl. 01 og Mhl. 02) flutt af Strandgötu 17 yfir á lóðina við Bröttukinn 29.

Hvað verður endurnýtt og hvað víkur?

Húsið sjálft hefur um árabil verið í mikilli niðurníðslu og þarfnast gríðarlegs viðhalds. Ferlið mun fara fram í nánu samstarfi við Minjastofnun Íslands:
• Grindin varðveitt: Ljóst þykir að stór hluti timbursins er kominn á tíma vegna fúa, en skylda er að nýta allt það sem enn er heillegt og nýtanlegt, sérstaklega hluta af upprunalegu grindinni.
• Litla verslunarhúsið: Þótt gamla, litla verslunarbyggingin á lóðinni (sem byggð var 1917) hafi verið friðuð, fékkst leyfi til þess að hún flyttist með á nýja staðinn frekar en að hún yrði rifin á gömlu lóðinni.

Nýbygging á Strandgötu 17

Með því að færa Hendrikshús losnar ein eftirsóttasta byggingarlóðin í miðbæ Hafnarfjarðar. Samkvæmt gildandi deiliskipulagi miðbæjarins er gert ráð fyrir að þegar gömlu húsin hafa vikið, megi reisa þar nýtt og nútímalegt tveggja hæða hús með portbyggðu risi sem mun hýsa verslunar- og íbúðarhúsnæði í takt við aðra uppbyggingu við götuna.

Sjá meira um Bröttukinn 29 HÉR.

ÓSÁ tók saman.