Botn – skilti

Við gatnamót gamla þjóðvegarins um Botnsdal í Hvalfirði og Botnsdalsvegar er skilti með yfirskriftinni „Pílagrímsleiðin í Skálholt„. Þar segir:

Pílagrímsleiðin – skilti.

„Um Botnsá, sem kemur úr Hvalvatni, var frá öndverðu sýslu og fjórungamörk.

Í Landnámu segir að írskur maður, Ávangur að nafni, hafi verið landnámsmaður í Hvalfirði og búið í Botni. Hafi þá verið þar svo mikill skógur að hann hafi smíðað sér hafskip og hlaðið skip sitt þar sem nú heitir Hlaðhamar. Við getum dregið þessa frásögn í efa, en þó er vísta að framburður Botnsár hefur myndað grynningar þar sem áður var aldjúpt. Og þó að Ávangur hafi ekki getað höggvið nægan trjávið í haffæran knerri, þá er ekki ólíklegt að hann hafi getað smíðað kúða (e. curragh) að írskum hætti, þar sem skinn er strengt á viðargrind.

Ávangur hefur verið kristinn maður og áreiðanlega reist bænhús á bæ sínum. a.m.k. var hálfkirkja í Stóra-Botni og er þar enn þekkt örnefnið Kirkjuhóll.

Tvívörður.

Um 200 metrum hér utar, vestan við Brunná, liggur gamla þjóðleiðin um Síldarmannagötur yfir Botnsheiði. Á vatnaskilum við Tvívörður skiptist leiðin til vesturs og austurs. Fer vestari leiðin niður að Vatnshorni í Skorradal, en eystri leiðin liggur niður með Löngugötugili að Fitjá. Stór varða sem nefnist Guðjón markar upphaf leiðarinnar hér við Botnsvog. Í henni er box þar sem finna má upplýsingar um leiðina og nágrennið.

Pílagrímsmerkið

Pílagrímsmerkið.

Þetta merki hefur verið notað til að auðkenna upplýsingaskilti og stikur sem marka nú leiððina frá Bæ í Borgarfirði í Skálholt. Það er afbrigði af pílagrímsmerki Norðamanna sem markar Ólafsveginn, leiðina frá Osló til Niðaróssdómkirkju og aðra pílagrímsvegi í Noregi sem enda nið Niðarósdómkirkju. Svíar nota norska pílagrímsmerkið á sínum pílagrímsleiðum. Krossinum hefur verið breytt á íslenska merkinu með góðfúslegu leyfi frá Pílagrímsmiðstöðinni í Niðarósi (Þrándheimi) og Riksarkivet í Osló, sem er eigandi að höfundarrétti þess.
Embætti Biskups Íslands gekk frá kaupum á notkunarrétti merkisins í ágúst árið 2000.“

Síldarmannagötur

Guðjónsvarða – Upphafsvarðan var hlaðin af Guðjóni Kristinssyni frá Dröngum á Ströndum, en Síldarmannagötur voru varðaðar og stikaðar á árunum 2000 og 2003 af hópi sjálfboðaliða.

Heitið „Síldarmannagötur“ er talið hafa orðið til í tengslum við nytjar Borgfirðinga og annarra sem fóru um heiðina í Hvalfjörð til að veiða og nytja síld, þegar síldarhlaup komu í Hvalfjörð. Heitið „Hvalfjörður“ hefur verið tengt við hvalagöngur, en sumir hvalir elta uppi síldartorfur. Síðast er vitað um miklar síldargöngur í Hvalfjörð veturinn 1947-48, er „hundruð báta mokuðu upp þessu silfri hafsins nótt og dag.“ (Heimild: Byggðir Borgarfjarðar II, 1989. Búnaðarsamband Borgarfjarðar, s. 10). Í árbók FÍ frá 1950 segir að í Grafarvogi við Reykjavík séu leifar af fornum garði, kenndum við „síldarmenn“. Garðurinn er hlaðinn þvert á voginn. Leiða menn að því líkur að garðurinn hafi verið notaður til styrktar við ádrátt og síldin síðan hirt þegar fjaraði frá. Ætla má að síldartorfur hafi verið veiddar með svipuðum hætti í Botnsvogi.