Elsta tré Hafnarfjarðar (að stofni til)

Þegar Steinar Björgvinsson hjá Skógræktarfélagi Hafnarfjarðar var spurður um hvert væri, að hans áliti, merkilegasta eða sögufrægasta tré í Hafnarfirði, svaraði hann eftir stutta umfjöllun: „Heggurinn við Siggubæ“.

Siggurbær er Kirkjuvegur 10. Um bæinn segir m.a.: „Siggubær er varðveittur sem sýnishorn af heimili verkamanns og sjómanns í Hafnarfirði frá fyrri hluta 20. aldar. Þar er hægt er að upplifa og kynnast því hvernig alþýðufólk í bænum bjó á þeim tíma.

Í Siggubæ er dæmigerður og sýnir vel hvernig bárujárnsklæddu timburbæir litu út fyrrum.

Erlendur Marteinsson sjómaður byggði Siggubæ árið 1902. Dóttir hans, Sigríður Erlendsdóttir, var tíu ára gömul þegar hún flutti í húsið og bjó þar allt til ársins 1978, þegar hún fluttist á elli- og hjúkrunarheimilið Sólvang.
Sigríður lést árið 1979 og arfleiddi Byggðasafn Hafnarfjarðar safnið að Siggubæ í erfðaskrá sinni með nokkrum skilyrðum.

Alþýðukonur og húsmæður í Hafnarfirði 1920–1940

Alþýðukonur störfuðu við erfiðar aðstæður en náðu að búa til sinn eigin vettvang þegar Verkakvennafélagið Framtíðin var stofnað árið 1925. Félagið barðist fyrir réttindum kvenna og stofnaði dagvistun fyrir börn árið 1933 sem gerði fleiri konum kleift að vinna úti. Árið 1937 var Kvenfélag Alþýðuflokksins stofnað og tóku 155 konur þátt við stofnun þess.
Mikið var lagt á húsmæður á umbrotatímum fyrir seinni heimsstyrjöldina. Þær tryggðu að nóg væri að bíta og brenna, sáu um börnin og öfluðu tekna með saumaskap og þrifum. Á sama tíma voru Hafnfirskar húsmæður virkar í félagsstörfum.

Í Þöll, blaði Skógræktarfélags Hafnarfjarðar, 8. árg. 2002, bls. 10, er fjallað „Tré í Vesturbænum„. Þar fjallar Steinar Björgvinsson m.a. um elsta tré Hafnarfjarðar:
„Elsta núlifandi tré bæjarins, sem heimildir greina frá, er heggurinn við Siggubæ að Kirkjuvegi 10. Í greininni „Trjárækt í Hafnarfirði“ sem birtist í Garðyrkjuritinu 1980 ritar Gísli Sigurðsson: „Heggurinn í garði Sigríðar Erlendsdóttur var gróðusettur árið 1913. Plantan var fengin frá Einari Helgasyni í Gróðrastöðinni. Einnig fékk hún reyniviðarhríslur en þær hafa ekki dafnað vel. Það var ekki fyrr en 1926 að hún setti niður lerkitrén, sem standa hvort sínum megin við gluggann á bænum.“

Heggurinn við Siggubæ er ekki hávaxinn í dag og ekki ósennilegt að það sem nú stendur af honum nú séu stofn- eða rótarskot upp af upprunalega trénu.
Heggur er af rósaætt og náskyldur ýmsum þekktum ávaxta- og berjatrjám eins og plómu og kirsuberjum. Hann er uprunninn í Evrópu og Norður-Asíu. Heggurinn laugast frekar snemma og blómgast hér í júní hreinhvítum, ilmandi blómum í klösum. Stundum þroskast hann hér svört ber á haustin. Rakaheldin, frjósamur jarðvegur á best við hann.

Heggur getur orðið hér nokkrir metrar á hæð. Hann er tilvaldið garðtré og glæsilegur í blóma og er ekki eins plássfrekur og hávaxinn eins og t.d. alaskaösp og sitkagreni.
Heggurinn fær gula og rauðgula haustliti.“

Þegar FERLIRsfélagi ætlaði að taka viðtal við hegginn fyrrnefnda í lok októbermánaðar 2026 hafði hann lagst í vetrardvala svo viðtalið verður að bíða næsta vors.

Heimildir:
-Þöll, blaði Skógræktarfélags Hafnarfjarðar, 8. árg., „Tré í Vesturbænum“, Steinar Björgvinsson, bls. 10.
-https://byggdasafnid.is/syning/siggubaer/