Húshellir

Spáð var rigningu og hvassviðri, en stjórn FERLIRs hafði áður samið um gott gönguveður á svæðinu. Það gekk líka eftir.
Gengið var að Fjallinu eina norðan Hrútagjárdyngju. Á norðausturvegg gjátinnar mátti sjá hversu hrikaleg átök hafa verið þarna í undaför mikillar goshrinu er fyllt hefur innanvert dyngjusvæðið mikilli hraunkviku.

Hrútargjárdyngja.

Í Hrútagjárdyngju.

Skammt frá Fjallinu eina, í Hrútagjár[dyngju]hrauni, eru nokkrir hraunhellar, s.s. Steinbogahellir (Hellirinn eini), Húshellir, Híðið og Maístjörnuna. Hellarnir fundust fyrst, svo vitað sé, árið 1989. Ætlunin var að leita að þessum hellum skv. lýsingum. Um er m.a. um að ræða dropasteinshella, 155-170 m langa. Steinbogahellir dregur nafn sitt af steinboga yfir hrauntröð framan við hellisopið. Híðið er vandfundið því hellismunninn er lítill og þröngur. Það er nyrstur hellanna, en hann er einn fegursti hraunhellir á Íslandi. Í honum eru nokkurra þúsund ára (˜4500) dropasteinar og því þurfti að fara þar mjög varlega.
Innan við op Húshellis er hlaðið hús úr hraunhellum. Talið er að hleðslan sé mjög forn. Hellirinn greinist í tvennt er inn er komið. Talið er að útilegumenn hafi jafnvel hafst við í hellinum um tíma. Til vinstri þegar inn er komið eru aðalgöngin og í þeim er talsvert af gripabeinum. Fyrst þegar komið var í hellinn mátti sjá þar hreindýrabein, en nú eru einungist eftir þar kindabein. Sagan segir að útilegumennirnir (á 18. öld) hafi áður verið við Selsvelli, en Innanvert opið á Húshelli„flutt sig norður með fjöllunum“. Þar hafi þeir herjað á vegfarendur á leið um þjóðleið, „skammt frá Hvernum eina“ (sjá HÉR). Líklega hefur skrásetjari ekki áttað sig á aðstæðum því skammt frá hellinum er „Fjallið eina“. Óþarfi hefur fyrir yfirvaldið, sem handtók þjófana og færði til Bessastaða, að loka hellinum því hann er vandfundinn – jafnvel fyrir vana. Væntanlega hefur þakið á húsinu í hellinum verið reft, en fjalirnar verið fjarlægðar ásamt öðrum verðmætum, sem þar kunna að hafa fundist. Þegar á botninn er hvolft gæti þarna líka hafa verið afdrep fyrir hreindýraveiðimenn á meðan þau dýr léku hér lausum hala (sjá HÉR). Til að botna vangavelturnar um útilegumenninna, staðsetta við gamla þjóðleið, má geta þess að Stórhöfðastígurinn liggur þarna skammt norðar. Við hann, örlítið ofan hellisins er hraunhólshróf. Í miðju hans er hið ágætasta skjól með útsýni yfir þjóðleiðina niður með Sandfelli að Fjallinu eina. Næst götunni hefur verið lagað til í hrófinu, þar sem útsýnið er hvað best. Staðurinn gæti hafa tengst útilegumönnunum í Húshelli?
Maístjarnan er í senn heillegur og stórbrotinn hraunhellir. Hann er sérstaklega viðkvæmur vegna dropsteina og viðkvæmra hraunmyndana, en litadýrðin og hraunrásirnar eru engu líkar. Sjá meira
HÉR.
Til að gera langa sögu stutta þá fundust hellarnir með þolinmæði og eftir talsverða leit. En hvorutveggja var líka þess virði, enda fundust nokkrir áður óþekktir hellar við leitina, s.s. Aðventan og nokkur önnur op, sem enn hafa ekki verið könnuð. Aðventan hlaut nafn í tilefni dagsins sem og tveimur dropsteinum á stalli, nokkurs konar altari, sem í hellinum eru.
Frábært veður. Gangan tók 1 klst og 11 mín. Sjá einnig Hrútagjárdyngja II.

Húshellir

Hleðslur í Húshelli.